Βρισκόμαστε σε προεκλογική περίοδο, και όπως σε κάθε προεκλογική περίοδο, τα μεγάλα ερωτήματα επιστρέφουν στο τραπέζι.
Μια μερίδα συμπολιτών μας, κυρίως όσοι πιέζονται περισσότερο από την ακρίβεια, τα ενοίκια και τις τιμές των ακινήτων, αναρωτιέται αν ένα εντελώς διαφορετικό σύστημα θα τους είχε φερθεί καλύτερα.
Είμαστε blog ακινήτων, οπότε το θέμα μάς αφορά άμεσα: κομμουνισμός και ακίνητα είναι δύο λέξεις που στην ιστορία της Ευρώπης συναντήθηκαν πολλές φορές, με πολύ συγκεκριμένα αποτελέσματα για την κατοικία, την ιδιοκτησία και την τσέπη του πολίτη.
Γι αυτό το γράφουμε.
Όχι για να σας πούμε τι να ψηφίσετε, αυτό είναι αποκλειστικά δική σας υπόθεση, αλλά για να δούμε ψύχραιμα τι λένε τα στοιχεία.
Πώς θα ήταν η οικονομία και η αγορά ακινήτων στην Ελλάδα αν είχαν κερδίσει τον Εμφύλιο οι κομμουνιστές;
Και υπάρχει, τελικά, χώρα που προόδευσε οικονομικά με αριστερή διακυβέρνηση;
Το σημείο εκκίνησης: η Ελλάδα του 1949
Η Ελλάδα βγήκε από την Κατοχή και τον Εμφύλιο κατεστραμμένη.
Ένα απλό παράδειγμα δείχνει πόσο: το 1938, για κάθε 100 που κέρδιζε ένας Γάλλος, ένας Έλληνας κέρδιζε 62. Το 1949 κέρδιζε μόλις 40.
Μέσα σε δέκα χρόνια, δηλαδή, η χώρα έμεινε πολύ πίσω από την υπόλοιπη Ευρώπη. Τα στοιχεία προέρχονται από τον οικονομικό ιστορικό Angus Maddison.
Υπήρχε και ένας ακόμη παράγοντας, που λίγοι γνωρίζουν.
Τον Οκτώβριο του 1944, πριν καν τελειώσει ο πόλεμος, ο Βρετανός πρωθυπουργός Τσόρτσιλ και ο Σοβιετικός ηγέτης Στάλιν συναντήθηκαν στη Μόσχα και μοίρασαν μεταξύ τους τα Βαλκάνια σε ένα χαρτάκι. Η συμφωνία έμεινε στην ιστορία ως «συμφωνία των ποσοστών». Η Ελλάδα δόθηκε στους Βρετανούς και η Ρουμανία στους Σοβιετικούς. Ο Στάλιν κράτησε τον λόγο του και δεν βοήθησε ουσιαστικά τους Έλληνες κομμουνιστές στον Εμφύλιο.
Τι σημαίνει αυτό για το σενάριό μας; Ακόμη κι αν οι κομμουνιστές είχαν κερδίσει, η Ελλάδα θα βρισκόταν σε πολύ δύσκολη θέση. Η Δύση θα την αντιμετώπιζε ως εχθρό και η Σοβιετική Ένωση δεν θα την είχε στηρίξει, αφού είχε ήδη συμφωνήσει να την αφήσει στους Βρετανούς. Θα ήταν μια χώρα μόνη της, χωρίς φίλους και από τις δύο πλευρές.
Τι έγινε στην πραγματικότητα: το ελληνικό οικονομικό θαύμα
Από το 1950 έως το 1973 η Ελλάδα γνώρισε το λεγόμενο «ελληνικό οικονομικό θαύμα», με μέσο ρυθμό ανάπτυξης 7,7%, δεύτερο στον κόσμο μετά την Ιαπωνία. Μοχλοί ήταν το Σχέδιο Μάρσαλ, οι επενδύσεις, η ναυτιλία, ο τουρισμός και, φυσικά, η οικοδομή.
Για να είμαστε δίκαιοι, το θαύμα είχε και σκιές. Η ανάπτυξη διεύρυνε το χάσμα πλουσίων και φτωχών, οι αριστεροί έζησαν διώξεις και αποκλεισμούς, και χιλιάδες Έλληνες μετανάστευσαν στη Γερμανία και την Αυστραλία. Πιο πλούσια χώρα, ναι. Παράδεισος, όχι.
Κομμουνισμός και ακίνητα: τι θα άλλαζε στην κατοικία
Εδώ είναι το κομμάτι που μας αφορά επαγγελματικά. Στην αντιπαροχή, ο ιδιοκτήτης ενός οικοπέδου έδινε τη γη του σε έναν εργολάβο και έπαιρνε πίσω διαμερίσματα. Έτσι χτίστηκε η Αθήνα, και έτσι μια ολόκληρη μεσαία τάξη έγινε ιδιοκτήτρια σπιτιού. Σε μια κομμουνιστική Ελλάδα, το μοντέλο αυτό απλώς δεν θα υπήρχε.
Κομμουνισμός και ακίνητα στην πράξη: κρατικές κατοικίες και λίστες αναμονής
Στις χώρες του ανατολικού μπλοκ οι μεγάλες ιδιοκτησίες εθνικοποιήθηκαν, η κατοικία έγινε κρατική υπόθεση και τα διαμερίσματα μοιράζονταν από υπηρεσίες, συχνά με αναμονή χρόνων. Στην Αλβανία ήταν συνηθισμένο τέσσερα έως δέκα άτομα να ζουν σε διαμέρισμα 50 τετραγωνικών, ενώ η ιδιωτική ιδιοκτησία ακόμη και αυτοκινήτου απαγορευόταν.
Η επόμενη μέρα: διεκδικήσεις και θολοί τίτλοι
Η κληρονομιά που άφησε ο συνδυασμός «κομμουνισμός και ακίνητα» φάνηκε καθαρά μετά το 1990. Οι χώρες αυτές πέρασαν δεκαετίες με διεκδικήσεις επιστροφής περιουσιών, ασαφείς τίτλους και αγορές ακινήτων που χτίστηκαν από το μηδέν.
Με λίγο χιούμορ: αν είχαν νικήσει οι κομμουνιστές, πολλοί από εμάς δεν θα ήμασταν σήμερα μεσίτες, αλλά υπάλληλοι στο Γραφείο Κατανομής Στέγης. Και ο πελάτης δεν θα ρωτούσε «πόσο κάνει;», αλλά «πόσα χρόνια θα περιμένω;».
Οι γείτονες ως εργαστήριο
Ο πιο έντιμος τρόπος για να δούμε πώς λειτούργησαν στην πράξη ο κομμουνισμός και τα ακίνητα, αλλά και η οικονομία γενικότερα, είναι να κοιτάξουμε βόρεια. Τα στοιχεία της βάσης Maddison δείχνουν πού είχαν φτάσει οι χώρες του μπλοκ το 1988, ως ποσοστό του κατά κεφαλήν εισοδήματος της Δυτικής Ευρώπης:
| Χώρα (καθεστώς έως 1989) | Εισόδημα ως % Δυτ. Ευρώπης (1988) | Σχόλιο |
| Αλβανία | 16% | Η φτωχότερη χώρα της Ευρώπης |
| Ρουμανία | 27% | Ελλείψεις και λιτότητα |
| Πολωνία | 38% | |
| Βουλγαρία | 41% | Ο πιστότερος δορυφόρος της Μόσχας |
| Ουγγαρία | 46% | «Κομμουνισμός του γκούλας» |
| Τσεχοσλοβακία | 57% | Η πιο βιομηχανοποιημένη |
Πηγή: Maddison Project Database 2010.
Η Ελλάδα, αντίθετα, μαζί με την Ιρλανδία, την Πορτογαλία και την Ισπανία, ανέβηκε από περίπου το μισό του δυτικοευρωπαϊκού εισοδήματος το 1950 στα τρία τέταρτα το 1998.
Βουλγαρία: το πιο πιθανό σενάριο
Η Βουλγαρία είναι ο πιο κοντινός «δίδυμος» μιας κομμουνιστικής Ελλάδας. Το 1989 το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας σε όρους αγοραστικής δύναμης ήταν περίπου 13.983 δολάρια και της Βουλγαρίας περίπου 9.942, δηλαδή γύρω στο 70% του ελληνικού. Μέσα σε έναν χρόνο, το 1990, το βουλγαρικό μειώθηκε κατά 24%.
Αλβανία: το χειρότερο σενάριο
Η Αλβανία του Ενβέρ Χότζα ήταν η φτωχότερη χώρα της Ευρώπης με κάθε δείκτη. Το 1990 το κατά κεφαλήν ΑΕΠ υπολογιζόταν σε περίπου 450 δολάρια, κάτω από το Λεσότο, ενώ το σύνταγμα απαγόρευε ξένα δάνεια και επενδύσεις. Αντί για σπίτια, χτίστηκαν πάνω από 170.000 πολυβολεία.
Γιουγκοσλαβία: το «ήπιο» σενάριο
Η Γιουγκοσλαβία του Τίτο, με σοσιαλισμό της αγοράς και ανοιχτά σύνορα, ζούσε καλύτερα από τους υπόλοιπους. Ο δανεισμός όμως έφερε χρέος 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 1982 και πληθωρισμό 40%, ενώ από το 1979 έως το 1985 το δηνάριο κατρακύλησε από 15 σε 1.370 ανά δολάριο.
Τι θα κέρδιζε μια κομμουνιστική Ελλάδα
Μια σοβαρή ανάλυση οφείλει να πει και τα θετικά. Τα κομμουνιστικά καθεστώτα πέτυχαν γρήγορο αλφαβητισμό και καθολική πρόσβαση σε βασική παιδεία και υγεία. Η Αλβανία ξεκίνησε το 1944 με περίπου 85% αναλφαβητισμό. Μια κομμουνιστική Ελλάδα θα είχε πιθανότατα μικρότερη ανισότητα και πλήρη τυπική απασχόληση, αλλά και ουρές, ελλείψεις, λογοκρισία και καμία δυνατότητα να φύγεις ή να διαφωνήσεις.
Η εκτίμηση: πού θα ήταν σήμερα η χώρα
- Το 1989: εισόδημα περίπου στο 60% με 70% του πραγματικού, χωρίς ιδιωτική αγορά ακινήτων και χωρίς μαζικό δυτικό τουρισμό.
- Τη δεκαετία του 1990: βίαιη μετάβαση, κατάρρευση νομίσματος και μαζική μετανάστευση.
- Σήμερα: πιθανότατα μέλος της ΕΕ, με εισόδημα στο επίπεδο Βουλγαρίας ή Ρουμανίας. Το 2025 η Βουλγαρία είχε κατά κεφαλήν ΑΕΠ περίπου 20.300 δολάρια έναντι 26.900 της Ελλάδας.
Και μια επιφύλαξη: ούτε η πραγματική Ελλάδα ήταν υπόδειγμα σταθερότητας. Χούντα, χρεοκοπία του 2010, απώλεια του ενός τετάρτου του ΑΕΠ. Η κακή διακυβέρνηση δεν έχει ιδεολογία.
Υπάρχει χώρα που προόδευσε με αριστερή διακυβέρνηση;
Ναι, αλλά με ένα μεγάλο αστεράκι. Πρέπει πρώτα να ξεχωρίσουμε τρία πολύ διαφορετικά πράγματα που όλα λέγονται «Αριστερά».
Το πρώτο είναι ο κομμουνισμός σοβιετικού τύπου, όπου το κράτος τα ελέγχει όλα.
Το δεύτερο είναι η σοσιαλδημοκρατία, όπου υπάρχει ελεύθερη αγορά αλλά και ισχυρό κοινωνικό κράτος.
Το τρίτο είναι οι κυβερνήσεις που μοιράζουν παροχές με τα χρήματα από το πετρέλαιο ή το φυσικό αέριο, χωρίς να φροντίζουν τι θα γίνει όταν αυτά τα έσοδα τελειώσουν.
Κίνα και Βιετνάμ: κομμουνιστικά κόμματα με οικονομία αγοράς
Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, από το 1978 η Κίνα αναπτύχθηκε με σχεδόν 10% τον χρόνο και πάνω από 800 εκατομμύρια άνθρωποι βγήκαν από τη φτώχεια.
Στο Βιετνάμ, μετά τις μεταρρυθμίσεις Doi Moi του 1986, η φτώχεια έπεσε από 58,1% το 1993 σε 19,5% το 2004.
Το αστεράκι: ακόμη και εκεί, κομμουνισμός και ακίνητα συμφιλιώθηκαν μόνο όταν το κράτος άφησε χώρο στην αγορά.
Και στις δύο χώρες η πρόοδος ήρθε αφού εγκαταλείφθηκε ο κεντρικός σχεδιασμός και επετράπη ξανά η ιδιωτική ιδιοκτησία, ακόμη και στη γη.
Σκανδιναβία και Πορτογαλία: σοσιαλδημοκρατία με πειθαρχία
Το σκανδιναβικό μοντέλο, που χτίστηκε υπό σοσιαλδημοκρατική ηγεσία, συνδυάζει ισχυρό κράτος πρόνοιας με καπιταλιστική οικονομία και υψηλό βαθμό ιδιωτικής ιδιοκτησίας. Οι επικριτές του θυμίζουν ότι η Σουηδία είχε ήδη τον ταχύτερο ρυθμό ανάπτυξης στον βιομηχανικό κόσμο από το 1870 έως το 1936, πριν κυριαρχήσουν οι σοσιαλδημοκράτες. Στην Πορτογαλία, η σοσιαλιστική κυβέρνηση Κόστα πέρασε από υπερβολικό έλλειμμα το 2015 σε πλεόνασμα το 2023, το υψηλότερο στα πενήντα χρόνια δημοκρατίας, αν και μέρος της επιτυχίας οφείλεται στα χαμηλά επιτόκια.
Βολιβία και Βενεζουέλα: όταν τελειώνουν τα έσοδα
Στη Βολιβία του Έβο Μοράλες η φτώχεια μειώθηκε κατά 42%, χάρη στο φυσικό αέριο. Όταν το αέριο λιγόστεψε, τα συναλλαγματικά διαθέσιμα έπεσαν από 15 σε 1,7 δισεκατομμύρια δολάρια, ο πληθωρισμός ξεπέρασε το 25% και το κυβερνών κόμμα έχασε τις εκλογές του 2025. Στη Βενεζουέλα, το βιοτικό επίπεδο κατέρρευσε κατά 74% από το 2013 έως το 2023 και περίπου 7,7 εκατομμύρια άνθρωποι έφυγαν από τη χώρα.
Το συμπέρασμα για όσους ψάχνουν απαντήσεις
Η ιστορία δείχνει ένα καθαρό μοτίβο.
Ο κεντρικός σχεδιασμός με κρατική ιδιοκτησία των πάντων απέτυχε σχεδόν παντού, και στο δίπτυχο «κομμουνισμός και ακίνητα» ο λογαριασμός τον πλήρωσε πρώτα η κατοικία. Αριστερές και κεντροαριστερές κυβερνήσεις πέτυχαν όπου κράτησαν την αγορά, την ιδιωτική πρωτοβουλία και τα δημόσια οικονομικά σε τάξη.
Οι δεξιές κυβερνήσεις, από την άλλη, έχουν κι αυτές τις αποτυχίες τους, και η ελληνική κρίση του 2010 το θυμίζει σε όλους.
Η πίεση που νιώθουν σήμερα πολλά νοικοκυριά, ειδικά στη στέγη, είναι πραγματική και αξίζει σοβαρές απαντήσεις.
Η ψήφος είναι δική σας.
Εμείς απλώς βάλαμε τα στοιχεία στο τραπέζι, γιατί μια απόφαση με στοιχεία είναι πάντα καλύτερη από μια απόφαση που βασίζεται σε ψέματα λαϊκιστών ή ονειροπόλους που ομως δεν γνωρίζουν την πραγματικότητα.
Ας μιλήσουμε για το δικό σας ακίνητο
Η κουβέντα για το δίπτυχο «κομμουνισμός και ακίνητα» είναι ιστορία. Το δικό σας ακίνητο όμως είναι παρόν. Όποιο κι αν είναι το πολιτικό σκηνικό της επόμενης μέρας, το σπίτι σας παραμένει η πιο σημαντική σας επένδυση. Αν σκέφτεστε να αγοράσετε, να πουλήσετε ή απλώς θέλετε να μάθετε πόσο αξίζει πραγματικά το ακίνητό σας στην Αττική, η ομάδα της Epsilon Team Real Estate είναι εδώ για μια ήρεμη, τίμια κουβέντα. Βρείτε μας στο www.epsilonteam.gr.
Πηγές
- Ελληνικό οικονομικό θαύμα (Wikipedia): https://en.wikipedia.org/wiki/Greek_economic_miracle
- Η συμφωνία των ποσοστών, Μόσχα 1944 (Wikipedia): https://en.wikipedia.org/wiki/Moscow_Conference_(1944)
- ΑΕΠ ανατολικού μπλοκ σε σχέση με τη Δύση, 1950 έως 2000 (Statista): https://www.statista.com/statistics/1073152/gdp-per-capita-east-bloc-west-comparison-1950-2000/
- Στοιχεία Maddison για τις χώρες του ανατολικού μπλοκ (Ball, University of Utah): https://content.csbs.utah.edu/~mli/Economics%207004/Ball-does%20socialism%20really%20lead%20to%20economic%20failure.pdf
- Κατά κεφαλήν ΑΕΠ Ελλάδας 1989 (HistorySaid): https://historysaid.com/greece/gdp-per-capita-ppp/1989
- Κατά κεφαλήν ΑΕΠ Βουλγαρίας 1990 (HistorySaid): https://historysaid.com/bulgaria/gdp-per-capita-ppp/1990
- Σύγκριση Βουλγαρίας και Ελλάδας σήμερα (GeoRank, στοιχεία Παγκόσμιας Τράπεζας): https://georank.org/economy/bulgaria/greece
- Η οικονομία της Αλβανίας (U.S. Library of Congress): https://countrystudies.us/albania/63.htm
- Η Αλβανία την εποχή του κομμουνισμού (AlbaniaVisit): https://albaniavisit.com/sq/epokes-komuniste/
- Η οικονομία της Γιουγκοσλαβίας (Wikipedia): https://en.wikipedia.org/wiki/Economy_of_the_Socialist_Federal_Republic_of_Yugoslavia
- Κίνα, 800 εκατομμύρια έξω από τη φτώχεια (Παγκόσμια Τράπεζα): https://www.worldbank.org/en/country/china/test
- Βιετνάμ και μεταρρυθμίσεις Doi Moi (BIISS): https://archive.biiss.org/web/uploads/documents/202203/0914/35/e859248efc2229764ea9360cd9c6842f.pdf
- Σουηδία, ανάπτυξη πριν και μετά τη σοσιαλδημοκρατία (IEA): https://iea.org.uk/blog/bruce-springsteen-and-paul-krugman-are-wrong-about-the-nordic-welfare-state
- Πορτογαλία, από το έλλειμμα στο πλεόνασμα (BNP Paribas): https://economic-research.bnpparibas.com/html/en-US/Portugal-stunning-improvement-public-finances-4/17/2024,49519
- Βολιβία, μείωση της φτώχειας επί Μοράλες (CEPR): https://cepr.net/newsroom/new-report-reviews-changes-in-bolivias-economy-under-evo-moraless-presidency/
- Βολιβία, η κρίση του 2025 (GIS Reports): https://www.gisreportsonline.com/r/bolivia-political-chaos
- Βολιβία, πληθωρισμός και εκλογές 2025 (Economics Observatory): https://www.economicsobservatory.com/from-crisis-to-stability-what-next-for-bolivias-economy
- Βενεζουέλα, η κατάρρευση της οικονομίας (Economics Observatory): https://economicsobservatory.com/why-did-venezuelas-economy-collapse
Εβίτα Ελευθερουδάκη
real estate agent | real estate appraiser
co-founder
EPSILON TEAM REAL ESTATE
evita@epsilonteam.gr


